Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej ma za zadanie upamiętnienie postaw Polaków, którzy podczas okupacji niemieckiej podjęli się pomocy Żydom.
Gdzie zaparkować
Obok muzeum znajduje się duży bezpłatny parking.
Trochę historii
Pomysł utworzenia muzeum poświęconego rodzinie Ulmów zrodził się pod koniec 2007 r. Budynek placówki powstał w latach 2013-2015 według projektu Mirosława Nizio. Muzeum otwarto 17 marca 2016 r.
Rodzina Ulmów
Józef Ulma urodził się 2 marca 1900 r. w Markowej. 7 lipca 1935 r. ożenił się z Wiktorią Niemczak, urodzoną 10 grudnia 1912 r. również w Markowej. Małżeństwo doczekało się szóstki dzieci: Stanisławy (1936 r.), Barbary (1937 r.), Władysława (1938 r.), Franciszka (1940 r.), Antoniego (1941 r.) i Marii (1942 r.). Rodzina utrzymywała się z uprawy owoców i warzyw, a także hodowli pszczół i jedwabników. Największą pasją Józefa była fotografia.
Pod koniec 1942 r. Ulmowie udzielili schronienia ośmiorgu Żydom z rodzin Goldmanów (nazywanych Szallami), Grünfeldów i Didnerów. Pomoc uciekinierom ułatwiał fakt, że rodzina mieszkała z dala od gospodarstw innych mieszkańców wsi. 24 marca 1944 r. pod dom Ulmów przybył oddział żandarmerii pod dowództwem Eilerta Diekena wspomagany przez granatowych policjantów. Najpierw zastrzelili ukrywanych Żydów, następnie Józefa i Wiktorię (która była w zaawansowanej ciąży z siódmym dzieckiem), a na końcu wszystkie dzieci Ulmów. O fakcie ukrywania Żydów przez rodzinę doniósł Niemcom granatowy policjant z Łańcuta Włodzimierz Leś, który wcześniej sam za pieniądze ukrywał Goldmanów, a następnie wypędził, zatrzymując jednocześnie ich majątek. 13 wrześnie 1995 r. Wiktorię i Józefa Ulmów uhonorowano tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej
Wokół budynku muzeum stworzono Sad Pamięci, dedykowany wszystkim Polakom, którzy w czasie wojny bezinteresownie pomagali Żydom. Wykonano go według projektu Nizio Design. Nawiązuje on z jednej strony do sadowniczej pasji Józefa Ulmy, a z drugiej do Ogrodu Sprawiedliwych na Wzgórzu Pamięci Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie.
Między drzewami umieszczono tablice z nazwami miejscowości z terenów II Rzeczpospolitej, w których pomagali polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata.
Na placu przed muzeum możemy zobaczyć podświetlane tabliczki z nazwiskami Polaków zamordowanych za pomoc Żydom, oraz płytę z wyrytym w trzech językach napisem: PAMIĘCI ŻYDÓW ofiar Zagłady I NIEZNANYCH POLAKÓW zamordowanych za niesioną im pomoc.
Na murze znajdującym sięobok budynku umieszczono tabliczki z nazwiskami pomagających Żydom mieszkańców Podkarpacia.
Łączna powierzchnia wystawy wynosi 117,3 m2.
Ekspozycję podzielono na kilka działów. Dowiemy się z nich jak wyglądało życie Polaków i Żydów z Podkarpacia przed i w trakcie okupacji niemieckiej.
Poznamy Polaków ratujących Żydów. Nie zawsze ukrywanie miało szczęśliwe zakończenie. Przekonamy się o tym oglądając ostrzelane drzwi do stodoły rodziny Baranków, którzy zostali zamordowani za ukrywanie czterech Żydów.
Oczywiście największa część wystawy poświęcono rodzinie Ulmów. W centrum muzeum umieszczono szklany sześcian symbolizujący dom rodziny. Możemy w nim zobaczyć między innymi drzewo genealogiczne Ulmów, zdjęcia wykonane przez Józefa, jego aparat fotograficzny, ul w którym hodował pszczoły, czy też część domowej biblioteczki.
W muzeum możemy również obejrzeć dyplom Yad Vashem nadany Wiktorii i Józefowi przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu w Jerozolimie.
Możemy również przeczytać dokument konspiracyjnej Ludowej Straży Bezpieczeństwa, w którym o wydanie Niemcom rodziny Ulmów, podejrzewa się Włodzimierza Lesia.
Duże wrażenie zrobiła na mnie fotografia wykonana przez Józefa Ulmę, przedstawiająca Żydówki z Markowej. Zdjęcie znajdowało się w domu Ulmów, kiedy Niemcy dokonali mordu. Na fotografii zachowały się ślady krwi którejś z ofiar.
Drugie pomieszczenie muzeum poświęcone jest zbrodni z 24 marca 1944 r. Na ścianach umieszczono zdjęcia wszystkich członków rodziny Ulmów, ich biografie, a także informacje na temat Niemców, którzy dokonali tego okrutnego morderstwa.
Na środku ustawiono gabloty, w których możemy zobaczyć przedmioty odnalezione podczas ekshumacji rodziny, a także w czasie prac archeologicznych przeprowadzonych przez Instytu Pamięci Narodowej w 2023 r. Są to między innymi guzik w postaci metalowego zatrzasku z ubrania Wiktorii, gwoździe z trumny, w których pochowano trójkę dzieci i niemiecką łuskę amunicji Mauser o kalibrze 7,9 mm z 1941 r.
Informacje praktyczne
Adres: 37-120 Markowa 1487
Godziny otwarcia:
- Listopad – Marzec: Wtorek – Niedziela: 10:00 – 16:00 Poniedziałek: nieczynne
- Kwiecień – Październik: Wtorek – Niedziela: 10:00 – 18:00 Poniedziałek: nieczynne
Bilety: 25/10 zł ulgowy
Wszystkie informacje na temat wizyty w Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej znajdziecie TUTAJ.
Co warto zobaczyć w pobliżu
W okolicy warto odwiedzić Leżajsk i Kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP w Jasienicy Rosielnej.
Byliście w Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej? Zapraszam do komentowania.
Podoba Ci się ten blog? Znalazłeś tu potrzebne informacje? Możesz postawić nam wirtualną kawę! Przeznaczymy ją na kolejne podróże i dalszy rozwój bloga. Dziękujemy 🙂
